ReMastered: Tricky Dick & the Man in Black

Müzik ve Politika Arasında Johnny Cash 

Can Armağan Sevim*

ReMastered: Tricky Dick & the Man in Black, ABD Başkanı Richard Nixon’ın, çok az bir oy farkıyla kazandığı başkanlık seçimi sonrasında ABD’nin Güney oylarını kendine katabilmek için Johnny Cash ile yaptıkları iş birliğini ve etrafında gelişen olayları konu ediniyor. 2018’de yayınlanan 59 dakikalık Netflix yapımı belgesel filme, Nixon’ın özel asistanından Cash’in aile üyelerine uzanan röportajlar, Nixon’ın Cash’e gönderdiği mektuplar ve dönemin kanallarından haber kesitleri de kaynaklık ediyor. 

Belgeseli oluşturan üç ana hattan bahsetmek mümkün: Birinci hatta Siyahlı Adam (the Man in Black) olarak isimlendirilen Johnny Cash’in aile yaşamına ve muhafazakarlığına değiniliyor. İkinci hat, Sahtekar Dick (Tricky Dick) takma adıyla anılan Richard Nixon’ın ABD başkanı olduğu dönemde ülkedeki kaosu, kendisine karşı yapılan protestoları, onun saldırgan tavrını ve Vietnam savaşıyla ilgili olarak medya aracılığıyla yarattığı yanlış algı ile bunun ortaya çıkmasını konu alıyor. Üçüncü hat, alanlarında zirvede olan bu ikilinin yaptığı politik iş birliğinin ardından, Cash’in verdiği karardan caymasının altında yatan nedenleri ele alıyor. 

Erken yaşta müziğe başlayan Johnny Cash, dindar ve radikal sağ görüşlü bir ailede yetişir. Müziği de içinde yaşadığı kültürün bir yansıması olarak, Amerikalı beyaz adam tipolojisine uygun country ve gospel müzikleridir. 

Johnny Cash, her ne kadar belgeselde yer verilmese de uyuşturucu yüzünden defalarca tutuklanıp serbest bırakılmıştır ve bu yüzden kendini mahkumlara yakın hisseder. Folsom Hapishanesi konseri 60’ların sonlarında kariyerinin düşüşe geçtiği bir dönemde yeniden ünlenmesini sağlar. Yanında kayıt cihazı götüren Cash, bütün konseri kayda alarak sonrasında Mayıs 1968’de bunu albüm haline getirir. Konser kaydı listelerde At Folsom Prison ismiyle bir numaraya yerleşir ve Cash istediği çıkışı yakalar. 

At Folsom Prison albümünün ikonik şarkısı Folsom Prison Blues

Haziran 1969’da ulusal kanalda başladığı Johnny Cash Show ile yükselişi perçinlenir. Gerek albümündeki duyarlı yaklaşım gerekse kendi programında uyguladığı strateji sayesinde hem sağ hem de sol kesime “Ben de sizden biriyim” imajı verir. Bu esnada, ABD’de savaş yanlıları ve karşıtları arasındaki gerilim tırmanmaktadır. Çatışan iki kesimin de dinleyebildiği güvenli bölgededir Cash. Johnny Cash Show, konuklar ağırlanan bir programdır ve programın tarafsız imajı dolayısıyla Joan Baez bile programda konuk olarak siyasi içerikli şarkılar söyleyemez. 

17 Nisan 1970’de Richard Nixon, Johnny Cash’in Beyaz Saray’da bir konser vermesini ister. Organizasyon ülkede protestolara sebep olur. Çünkü Cash, yola çıktığı “Sizden biriyim” imajından uzaklaşmış, bir taraf seçmiştir. Ülkenin savaş yanlısı şahinler ve savaş karşıtı güvercinler olarak ikiye ayrıldığı yol ayrımında, Cash artık bilfiil şahinlerin yanında yer almaktadır.

Johnny Cash Show’un beşinci ayında sessizlik bozulur. Bu süreç, belgeselde Richard Nixon’ın 3 Kasım 1969’daki konuşmasıyla başlar: 

“Bu akşam tüm Amerikalıları ilgilendiren bir konuda konuşmak istiyorum: Vietnam savaşı. Amerikan halkının gerçeği bilme hakkı var. Bir ABD başkanı olarak sokaklarda azınlığın gerçekleştirdiği bu gösterilerin ulusumuzun politikalarını belirlemesine izin verirsem yeminimi çiğnemiş olurum. Kuzey Vietnam ABD’yi ne yenebilir ne de küçük düşürebilir. Sadece Amerikalılar bunu yapabilir. Bu akşam sizlere, büyük sessiz çoğunluğa ve benimle hemfikir Amerikalılara sesleniyorum. Desteğinizi istiyorum. Bizi o büyük amaca daha çok yaklaştıracak şekilde bu savaşı bitirecek bir plan başlattım. Adil ve kalıcı bir barış adına…” 

Aynı akşam Johnny Cash, programında “Ben ve buradaki ailem başkanın adil ve kalıcı barış arayışını destekliyoruz.” açıklamasıyla Nixon’a yakınlığını dile getirir. Başkan da buna şahsi bir teşekkür mektubu ile cevap verir. Bu noktada ittifakın sağlandığı apaçıktır. 

Richard Nixon, Güneyli olmasa da Johnny Cash ile kendisinin geçmişte paralel hayatlar yaşadığını düşünmektedir. İkisinin de geçmişte kaybettikleri kardeşleri, otoriter ve sert birer babaya ve muhafazakar ailelere sahip olmaları belgeselde Nixon’ın kendini müttefikine yakın hissettiği konular olarak ele alınıyor. 

Nixon’ın 1968’de kıl payı kazandığı seçimden sonra Güney stratejisi gündeme gelmiştir, çünkü Nixon elde ettiği siyasi başarının daha köklü olmasını ister. Amacı, yerel seçimleri kazanabilmek için kendisine en az oy gelen Güneyin muhafazakar işçi kesiminin oylarını toplamaktır. Johnny Cash planın işlemesi için biçilmiş kaftandır. İstenilen sonuca ulaşılır. Sonuç, Güneydeki oylara ezici bir üstünlükle sahip olmak olacaktır. Belgesel, Nixon’ın klasik müzik seven ve country müziği bilmeyen biri olarak konuşmalarda “Country müzik halkın müziğidir” cümlesini söylemesinin ne kadar ironik olduğunu hoş bir biçimde gözler önüne seriyor. 

17 Nisan 1970’de Richard Nixon, Johnny Cash’in Beyaz Saray’da bir konser vermesini ister. Organizasyon ve şarkıların seçimi bile ülkede protestolara sebep olur. Çünkü Cash, yola çıktığı “Sizden biriyim” imajından uzaklaşmış, bir taraf seçmiştir. Vietnam Savaşı döneminde ülkenin savaş yanlısı şahinler ve savaş karşıtı güvercinler olarak ikiye ayrıldığı yol ayrımında, aralarındaki gerilimin tırmandığı bir zamanda Cash artık bilfiil şahinlerin yanında yer almaktadır. 

Nixon, Cash’ten konser için iki şarkı istemiştir. Bunlardan biri Okie from Muskogee’dir. Bir Oklahomalı olarak Güneylilerin San Francisco hippilerinden nasıl farklı olduklarını anlatan bir şarkıdır. Diğeri ise devlet yardımı alan bir adamın çekleri Cadillac marka arabayla almaya gidişini anlatan Cadillac şarkısıdır. İkisi şarkı da kendinden olmayanı aşağılayan ve ötekileştiren içeriklere sahiptir.  

Konser günü geldiğinde Johnny Cash kendisinden istenen iki şarkıyı da söylemez, onların yerine yeni yazdığı “What is Truth?” şarkısını söyler. Şarkı, protestocu gençlerin ağzından “Gerçek nedir?” diye sormaktadır.

Cash, Beyaz Saray’daki konser öncesinde Vietnam’daki askerlere konser vermeye gider. Döndüğünde artık kendini “pençeli güvercin” olarak tanımlamaktadır. Çember artık daralmıştır ve sanatçı çevresindeki insanların ya savaşta öldüğünü ya da savaştan döndüklerinde yaşadıkları ağır travmalar sonucu hayatlarına eskisi gibi devam edemediklerini görmektedir. 

Beyaz Saray’daki konser öncesi Nixon ve Cash aileleri

Tarihî konser günü geldiğinde Johnny Cash kendisinden istenen iki şarkıyı da söylemez, onların yerine yeni yazdığı What is Truth? şarkısını söyler. Şarkı, Nixon’ın azınlık olarak gördüğü ve zaten gelecekte de ülke yönetiminde söz sahibi olmayacaklarını ileri sürdüğü protestocu gençlerin ağzından “Gerçek nedir?” diye sormaktadırr. Belgeselde, Cash’in bu şarkıdaki soruyu kendisine ve Nixon’a mı, ya da gerçekten protestocu gençleri önemseyen bir tavırla onların ağzından mı sormuş olduğu konusu havada kalıyor.

Konserden birkaç hafta sonra Richard Nixon, Vietnam savaşında tarafsız kalan Kamboçya’ya saldırılacağını açıklar. Belgesel, bu olayla Johnny Cash’in verdiği konser arasında -çok zayıf bir ihtimal olsa da- bağlantı olabileceğini ima ediyor.

59 dakikalık bu belgesel, Nixon ile Cash arasındaki iş birliği konusunu tarihin derinliklerinden tekrar çıkartıp müzik ve siyaset ilişkisini bu çok özel örnek üzerinden yeniden irdeleyen, ABD yakın tarihini farklı bir perspektiften düşünmek ve müziğin politik amaçlara nasıl hizmet edebileceğini anlamak isteyenlerin izleyebileceği bir film. 

Belgeselin bağlantısı: www.netflix.com/tr/title/80191051 


* MSGSÜ Genel Müzikoloji Ana Bilim Dalı Lisans Öğrencisi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s